Compassion Focused Therapy (CFT) to podejście terapeutyczne stworzone przez Paula Gilberta, skupione na rozwijaniu współczucia wobec samego siebie i innych — szczególnie u osób zmagających się z silną samokrytyką, wstydem, lękiem, stratą czy chronicznym napięciem.
CFT opiera się na założeniu, że ludzki mózg został ukształtowany przez ewolucję tak, by przede wszystkim wykrywać zagrożenia. Dlatego wiele naszych trudnych reakcji emocjonalnych nie wynika z „zepsucia”, lecz z działania systemów odpowiedzialnych za przetrwanie.
W CFT współczucie nie oznacza litości, pobłażania sobie ani unikania trudnych emocji.
Oznacza:
Wrażliwość na cierpienie własne i innych,
z zaangażowaniem w podejmowanie prób jego łagodzenia i zapobiegania
Definicja ta zawiera dwa istotne elementy:
zauważenie i uznanie cierpienia,
gotowość do odpowiedzi na nie w pomocny i wspierający sposób.
Gotowość zaś związana jest z odwagą do przyglądania się naturze i przyczynom cierpienia — własnego, cudzego oraz wpisanego w ludzkie doświadczenie.
W podejściu CFT współczucie nie jest ucieczką od bólu ani próbą udawania, że cierpienie nie istnieje. Przeciwnie — wymaga odwagi, by pozostać w kontakcie z trudnymi emocjami, próbować rozumieć ich źródła i odpowiadać na nie w sposób, który nie pogłębia cierpienia.
Pojęcie „ludzkiego doświadczenia” odnosi się do faktu, że cierpienie, strata, lęk, samotność czy podatność na zranienie są nieodłączną częścią bycia człowiekiem.
CFT zakłada, że współczucie może stać się sposobem regulowania emocji i budowania bardziej bezpiecznej, wspierającej relacji z samym sobą i z innymi ludźmi.
W terapii wyróżnia się trzy podstawowe systemy regulacji emocji:
system zagrożenia — odpowiada za lęk, walkę, wstyd, wycofanie i nadmierną czujność;
system napędu — związany jest z osiąganiem celów, działaniem, ambicją i motywacją;
system kojenia i bezpieczeństwa — daje poczucie spokoju, więzi, regeneracji i emocjonalnego bezpieczeństwa.
U wielu osób system zagrożenia pozostaje nadaktywny, czasami maskowany systemem napędu, podczas gdy system ukojenia jest słabo rozwinięty. CFT pomaga odbudowywać równowagę między nimi.
W CFT mówi się również o trzech przepływach współczucia. Zdrowe funkcjonowanie opiera się na możliwości swobodnego poruszania się między wszystkimi trzema kierunkami.
Współczucie dla innych
To zdolność dostrzegania cierpienia innych ludzi oraz reagowania troską, wsparciem i życzliwością.
Przyjmowanie współczucia od innych
To umiejętność przyjmowania pomocy, wsparcia, troski i bliskości bez poczucia zagrożenia, wstydu lub przekonania, że na nie nie zasługujemy.
Współczucie wobec siebie
To zdolność odpowiadania na własne cierpienie z życzliwością, zrozumieniem i stabilnością zamiast samokrytyką czy karaniem siebie.
Dla wielu osób właśnie ten trzeci przepływ okazuje się najtrudniejszy.
W praktyce terapia wykorzystuje m.in.:
pracę z wewnętrznym krytykiem,
wyobrażenia („compassionate imagery”),
puste krzesła
ćwiczenia oddechowe i uspokajające,
naukę bardziej życzliwego dialogu ze sobą,
zrozumienie, jak ewolucja i biologia wpływają na emocje,
dialogi sokratejskie
budowanie poczucia bezpieczeństwa w relacjach.